Eseji

Ajris van Herpen, modna naučnica

Pljusak vode koji se kristalizuje u led. Magnetizam. Zvučni talas koji se lomi na površini vode. Gljive koje izbijaju iz šumskog tla. Bića iz morskih dubina. Blistava munja koja seče nebesku tminu. Ptičje pero na vetru. Beskonačnost vremena i prostora i harmonija vascelog života i univerzuma. Naučni fenomeni i prirodni procesi ili modne kreacije? Za Ajris van Herpen, odgovor je: i jedno i drugo

Senekin efekat

Fenomen je dobio ime po stoičkom filozofu Seneki zato što ga je ovaj, u pismu svom prijatelju, prvi put formulisao, primetivši da je „rast mnogih stvari spor, ali je zato njihova propast brza“. Primenjeno na kompleksan sistem kakav je civilizacija, to znači da je njen razvoj postepen i spor do jednog momenta, ali da, kada se dođe do tzv. Senekine litice, slede nepovratno survavanje i ubrzan kolaps – često iznenadan i sasvim neočekivan

Crne rupe: tragom geometrije nevidljivog

Nobelov komitet odlučio je prošle godine da jednu polovinu nagrade dobije Rodžer Penrouz (1934), engleski teorijski fizičar, za nemerljiv teorijski doprinos u predviđanju postojanja crnih rupa. Drugu polovinu nagrade podelili su astronomi-posmatrači: Andrea Gez (1965) i Rajhnard Gencel (1952), jer su otkrili da u centru naše galaksije, Mlečnog puta, definitivno postoji supermasivna crna rupa čiju su masu uspeli precizno da izmere

Ni jedan ni drugi, već neki treći: kratka istorija otkrića hepatitisa C

Ovogodišnju Nobelovu nagradu, osim kao priznanje ljudima koji su izveli ključne korake u usponu ka današnjem nivou znanja o virusu, svakako možemo da shvatimo i kao podsticaj svima koji se danas upinju da opaku bolest konačno stavimo pod kontrolu

Kako čitati i razumeti naučni rad: vodič za laike

„Budite skeptični. Ali kada dobijete dokaz, prihvatite ga.“ (Majkl Spekter)

Od vatre do LED-a

Prošlost i budućnost nauke o svetlosti

Zaboravljeni naučnik koji je otkrio dinosauruse

Na repertoaru londonskog teatra odnedavno je dramski komad posvećen Gideonu Mantelu, sinu obućara čije je zasluge za jedno od najvećih naučnih otkrića preoteo neko drugi

Turistički put do zvezda

Koliko smo daleko od komercijalnih putovanja u svemir?

Ostaci kosmičke prošlosti

Svi meteoriti potiču iz vremena rađanja Sunčevog sistema, pa njihovo proučavanje omogućuje rekonstrukciju sredinskih okolnosti koje su vladale u tom periodu

Meteoriti sa Marsa i Meseca

Proučavanje meteorita sa Marsa i Meseca je od neprocenjivog značaja za razumevanje njihove povezanosti sa događajima tokom formiranja unutrašnjeg Sunčevog sistema, pa samim tim i planete Zemlj

Matildin efekat

U prošlosti su doprinosi naučnica često umanjivani, a nagrade su dobijale isključivo njihove muške koleg

Misteriozni ”Zvuk” u kripti Vinčesterske katedrale

Kakva skulptura dočekuje posetioce romaničke kripte Vinčesterske katedrale

Skrivena figura

Ovog leta stoti rođendan proslavlja Ketrin Džonson, matematičarka zahvaljujući kojoj su mnoge važne NASA misije bile uspešne

Razgovori pod afričkim nebom

Novi značajni projekti nagovestili su da bi mnoge afričke države mogle ubrzano da razviju svoju nauku, naročito astronomiju. Astrofizičar Darko Donevski prenosi svoje utiske sa jednog afričkog putovanja

Tragovima nebeskog kamenja

Uputstvo za razlikovanje meteora, meteorita i meteorida

Džejms Veb teleskop: kroz galaksije i planete za svako dete

Poetski vodič objašnjenja naučnih fenomena

Kome pripadaju otkrića?

Prema Stiglerovom zakonu eponimije ne postoji nijedno naučno otkriće nazvano po onome ko je do njega prvi došao. Elementarijum prenosi neke od primera 

Pad kineske svemirske stanice

Noćas su u Pacifik pali ostaci prve kineske svemirske stanice, koja je ostala u Zemljinoj orbiti pet godina duže nego što je prvobitno planirano

50 godina Odiseje

Prošlo je tačno 50 godina kako je premijerno prikazan film Stenlija Kjubrika „2001: Odiseja u svemiru“

Jezici koji nestaju

Unesko predviđa da do kraja 21. veka može da izumre oko polovine današnjih jezika, a u proseku na svaka četiri meseca nestane po jedan