Spomenici

Uništenje Palmire

Uprkos uveravanjima da Islamska država ne planira njeno uništenje, 2000 godina stara građevina je sravnjena sa zemljom

Tekst: Milica Đustebek

Nakon što su u maju 2015. godine snage Islamske države preuzele kontrolu nad Palmirom, Unesko, arheološka i konzervatorska zajednica su postali dodatno zabrinuti za njenu sudbinu. Već na listi ugroženih mesta svetske kulturne baštine od 2013. godine, zbog oštećenja i pljačkanja, Palmira je dospela pod kontrolu snaga koje su već uništile dva lokaliteta pod zaštitom Uneska.

Uprkos uveravanjima da Islamska država ne planira njeno uništenje, 25. avgusta najgore slutnje konzervatora i arheologa su se obistinile. Na fotografijama koje su tog dana preplavile elektronske i štampane medije, videle su se pripreme i posledice miniranja Bal Šaminovog hrama. Dve hiljade godina stara građevina je sravnjena sa zemljom.

Sa uništavanjem kulturne baštine od strane Islamske države javnost se ne sreće prvi put. Počev od juna 2014. godine, specijalne snage Islamske države sistematski uništavaju arheološke lokalitete, verske objekte i artefakte koji ne odgovaraju njihovim religijskim uzorima.

Prve na udaru, našle su se šiitske džamije i sveta mesta u iračkim gradovima Mosulu, Tal Afaru i Tikritu. Hrišćanske crkve i manastiri u Iraku i Siriji doživeli su istu sudbinu.

U preostalim mosulskim džamijama, ukrasni elementi i mozaici su uništeni, uključujući i one sa stihovima iz Kurana, jer je takav vid ukrašavanja proglašen bogohulnim. Veći deo skulptura iz mosulskog muzeja posvećen asirskim bogovima je ili uništen ili značajno oštećen, jer su odraz politeističkih i paganskih religija koje su zabranjene po njihovoj interpretaciji Kurana.

Broj i različitost paganskih hramova je jedan od razloga zašto je Palmira dospela na listu svetske kulturne baštine 1980. godine kao jedan od najznačajnijih kulturnih centara staroga sveta. Između 1. veka p.n.e. i 3 veka n.e, grad je bio centar Rimskog carstva u trgovini sa istočnjačkim karavanima.

Bogatstvo grada i njegovih stanovnika je omogućilo gradnju velelepnih građevina, među kojima se po svojoj očuvanosti i lepoti ističu sada porušen Bal Šaminov hram, hram boga Bela, velika kolonada stubova i rimsko pozorište sa devet redova kamenih sedišta.

Na prvi pogled, građevine su u grčko-rimskom stilu, dok pažljivim zagledanjem možemo primetiti semitske i persijske uticaje, uz detalje inspirisane Dalekim istokom.

Geografski položaj je omogućio Palmiri da postane stanica za odmor trgovačkih karavana koji su se kretali između Mediterana, Mesopotamije, Arapskog poluostrva i Dalekog istoka. Arheološki ostaci govore nam o kulturi Palmire kao mešavini lokalne tradicije i religije sa persijskom i grčko-rimskom kulturom. Grčki jezik korišćen je u diplomatiji i trgovini, dok je glavni jezik bio lokalni dijalekat aramejskog.

Persijski uticaj se ogledao u ceremonijalima, ratnoj taktici i odeći. Mesopotamski, semitski i arapski politeizam je oblikovao religijsku sliku grada. Uz aramejska i arapska plemena koja su živela u gradu, živela je i jevrejska manjina.

Sa rastom grada i njegovim priključenjem Rimskom carstvu, stanovništvo se sve više mešalo sa pridošlicama. Svako od njih je doprineo tome da Palmira postane multikulturno, multireligijsko i multietničko mesto za život.

Uz lepotu i raznolikost arhitekture, Palmira je značajna i zbog veličine lokaliteta. Po površini i broju otkrivenih predmeta i građevina spada u najveće na svetu. Očuvanosti doprinosi manjak urbanizacije u neposrednoj blizini.

Sa iskopavanjem se počelo tridesetih godina 20. veka i do početka građanskog rata u Siriji, svega trećina lokaliteta ugledala je svetlost dana. Uzdignute usred pustinje, kamene građevine predstavljaju spektakularan prizor, naročito pri izlasku ili zalasku Sunca. Pustinjska nevesta, kako je ponekad nazivaju, krije još mnogo toga ispod peska i čuva za neka bolja i mirnija vremena.

Istražite druge tekstove:


Grb Republike Srbije
ecsite nsta eusea astc

CPN
Ulica kralja Petra 46
11000 Beograd
Republika Srbija
+381 11 24 00 260
centar@cpn.rs